Narzędzia kreatywne w erze ekonomii uwagi. Recenzja publikacji Grafika – Geneza, rytm i aktualność procesów twórczych

Współczesny ekosystem treści budują dwa przeciwstawne zjawiska: feed zdominowany przez ultrakrótkie formy (Reels, TikTok, Shorts), a obok tego stabilny, wręcz rosnący rynek długich podcastów. Algorytmy promują krótkie formaty, które skutecznie przyciągają uwagę^[1]Zob. Network Solutions Blog, J. Lora, „Social Media Marketing Trends of 2026: 8 Top Strategies” https://www.networksolutions.com/blog/social-media-marketing-trends-2025/, dostęp: 28.01.2026.: szybkie tutoriale, mikro‑storytelling, trend‑hijacking^[2]Zob. G.J. Ziogas (The Growth Hacker’s Playbook), The ‚Trend Hijack’ Strategy That Gets You Seen Without Selling Out, https://georgejziogas.substack.com/p/the-trend-hijack-strategy-that-gets, dostęp: 28.01.2026. Mimo to globalna liczba słuchaczy podcastów rośnie i w 2026 r. sięga setek milionów słuchaczy^[3]Zob. Podcast Statistics 2026, https://podcastatistics.com/, dostęp: 28.01.2026.. Dłuższy format umożliwia pogłębienie narracji, a także naturalną dynamikę przyswajania treści, zbliżoną do analogowej komunikacji. Co ciekawe, oba formaty strategicznie współistnieją: rozpoznawalność podcastów budowana jest ich wycinkami, które często autonomizują się jako viralowe mikronarracje.

Publikacja Grafika – Geneza, rytm i aktualność procesów twórczych to case study remanentu kreatywnych narzędzi, którego w erze ekonomii uwagi dokonują Adam Kamiński i Patrycja Podkościelny. Autorzy badają, dokumentują i komentują własne twórcze praktyki, czego efektem jest hybrydowa publikacja naukowa, opisana przystępnym i zaciekawiającym językiem podcastu, złożona cyfrowo na displayowych slajdach. Przyjęta konwencja wydaje się szczególnie adekwatna wobec dziedziny grafiki, w której finalna realizacja jest równie istotna, jak ścieżka dochodzenia do niej.

Miejsce podręcznikowych definicji zajmuje subiektywne spojrzenie na proces – autentyczne i osobiste, mające swoje źródło w kolektywnym doświadczeniu społeczności Wydziału Grafiki ASP w Gdańsku [s. 15–32, „Geneza”]. Pełna lista dydaktyków i ich prace ilustrujące wydawnictwo stanowią manifest żywej wspólnoty, trwałej wobec technologicznych przemian. Dzięki temu rozważania zawarte w publikacji stanowią naturalne zaproszenie do akademickich pracowni, oferując jednocześnie plan działania i miejsce realizacji.

Autorzy szczególną rolę przywiązują do pojęcia czasu jako podstawowego elementu procesu twórczego [s. 33–41, „Proces a szybkość”]. Zachęcają, by w obliczu galopującego postępu technologicznego zwolnić i celebrować twórczość jako humanistyczną wartość. Warto dodać, że czas, chociaż jest własnością obiektywną, postrzegamy subiektywnie, zwłaszcza podczas pracy kreatywnej. Odpowiada za to wszechobecna w treściach popularnonaukowych dopamina – potocznie nazywana „hormonem szczęścia”, jest neuroprzekaźnikiem wydzielanym przede wszystkim wtedy, gdy tego szczęścia oczekujemy, na przykład jesteśmy na drodze do obranego celu^[4]Zob. A. Huberman Lab, How to Increase Motivation & Driv, https://www.hubermanlab.com/episode/how-to-increase-motivation-and-drive, dostęp: 28.01.2026.. Dlatego nic nie dłuży się tak, jak codzienne obowiązki, które musimy wykonać przed powrotem do ulubionego projektu, i dlatego zarwanie dla niego nocy przebiega niezauważalnie. Takie doświadczenia z pewnością nie są obce autorom publikacji, którzy swe refleksje porządkują praktycznymi, gotowymi do wykorzystania wskazówkami.

Najbliższa kontekstowi rozważań autorów wydaje się postać Ricka Rubina – jednego z najwybitniejszych producentów muzycznych świata, dziś ikony (lub „mema”) procesu twórczego. Jego książka The Creative Act: A Way of Being oraz publikacja o „vibe codingu” w nowych mediach^[5]Zob. R. Rubin, Anthropic, The Way of Code – The Timeless Art of Vibe Coding, https://www.thewayofcode.com/, dostęp: 28.01.2026. promują szeroko rozumianą twórczość, ukazując ją jako intuicję i otwartość na własną wrażliwość. Chociaż przez lata współpracował z artystami tak różnorodnymi jak Johnny Cash, U2 czy Kanye West, Rubin zyskał kulturową popularność dzięki inspirującym, skupionym na człowieku wypowiedziom^[6]Zob. Kendrick Lamar & Rick Rubin Have an Epic Conversation (GQ, 20.10.2016, ~11M wyświetleń, https://www.youtube.com/watch?v=4lPD5PtqMiE dostęp: 28.01.2026. – będącym przeciwwagą dla hermetycznej teorii sztuki i promującym kreatywność jako uniwersalny język każdego człowieka.

To przykład, że aby sięgnąć po klasyków cytowanych w publikacji Grafika – Geneza… – takich jak Rudolf Arnheim [s. 54, 86] czy Peter Zumthor [s. 15, 47–48, 52] – potrzebny jest pomost: wprowadzenie w temat i wskazanie dalszych kroków. Format, który trafi w tę część naszej ciekawości, która wyrwie nas z doomscrollingu^[7]Zob. S. Ahmet Satici i in., Doomscrolling Scale: its Association with Personality Traits, Psychological Distress, Social Media Use, and Wellbeing, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9580444/, dostęp: 28.01.2026. i skłoni do spaceru z książką. Nie po to, by uprawiać booksmaxxing^[8]Instagram Reels, Booksmaxxing is the best 2026 new years resolution, https://www.instagram.com/reels/DS039SrjILx/, dostęp: 28.01.2026., lecz by naprawdę zgłębić istotny dla nas temat. Taką rolę spełnia omawiana publikacja – jej wartość tkwi w postawie, otwierającej dostęp do wiedzy i rozwoju.

Tak jak w procesie twórczym, narracja publikacji łączy kontrasty – filozoficzne refleksje o źródłach inspiracji [s. 43–52, „Inspiracja…”] idą w parze z analizą logiki projektowania graficznego [s. 54–59, „Projektowanie humanistyczne”]. Autorzy ukazują projektowanie jako dyscyplinę intelektualną i humanistyczną, nierozerwalnie splatającą umysł, ciało i materiał – to nie estetyzacja czy sama technika, lecz aktywna obserwacja, odpowiedzialne decyzje i transformacja zastanej sytuacji w oczekiwaną.

Nie unikają też realiów rynku pracy, które mogą utrudniać realizację humanistycznego programu [s. 38–39] – właśnie wtedy wskazówki autorów zyskują na wartości. Łatwo zapomnieć, że obok biegłości w programach i jakości sprzętu równie kluczowe są rytm dobowy, jakość snu czy czynniki biologiczne, które dla kreatywności znaczą więcej niż narzędzia cyfrowe [s. 65].

Dlatego wracamy do pracowni Wydziału Grafiki na kolejną praktyczną lekcję. Publikacja poświęca litografii centralną rolę – osiemnastowieczna technika druku płaskiego, oparta na fizycznym zjawisku odpychaniu wody i tłuszczu, jest modelem świadomego działania i pokory [s. 88, „Litografia…”]. Patrycja Podkościelny pokazuje ją krok po kroku jako „dialog precyzyjnego rysunku z chemią matrycy” [s. 96, „Proces litograficzny…”]. Ten tutorial staje się metaforą procesu twórczego: szlifowanie kamienia przygotowuje umysł, trawienie kwasem uczy akceptacji błędu bez cofania. Gdy dziś zawód: grafik oddala się od drukarza w stronę informatyka^[9]Dunderpedia (The Office Wiki), „Nick” – zatrudnienie: IT Guy, wcześniej Graphic Designer, https://theoffice.fandom.com/wiki/Nick, dostęp: 28.01.2026., warto wracać do źródeł profesji – nie z tradycjonalizmu, lecz po czyste doświadczenie myślenia graficznego i matrycowości.

Publikacja ukazuje naukowość twórczą jako selektywne korzystanie ze źródeł – bez jednej metody i bez dogmatów, lecz poprzez kompilację unikatowego warsztatu dla każdego twórcy [s. 73–86, „Projektowanie mentalne”]. Marketingowe „złote reguły” kuszą uniwersalnym sukcesem, ale prawdziwa droga prowadzi przez empiryczne zbieranie inspiracji. Zestawienie Kamińskiego i Podkościelny pokazuje to najlepiej: ich cyfrowy i manualny warsztat łączy refleksja nad procesem, planowanie oraz doświadczenie wizualne. Ostatecznie chodzi o nieustanne doskonalenie własnego podejścia – dla autentycznej, wolnej od schematów sztuki.

Znamienne dla projektu naukowego jest również otwarcie na kontynuację badań – tu pojawia się zapowiedź wydawnictwa dotyczącego pracy zespołowej [s. 164], kolejnego aktualnego tematu. Zjawisko kolektywności na rynku sztuki^[10]Zob. M. Ujma, Od redakcji #5 – My, „Restart” 2022, nr 5, https://restartmag.art/od-redakcji-5/, dostęp: 24.02.2026. i w branży projektowej^[11]Zob. J. Russak,  Projektowanie krytyczne, a realia rynkowe okiem świeżego absolwenta uczelni projektowej, „Formy” 2025, nr 27, https://formy.xyz/artykul/projektowanie-krytyczne-a-realia-rynkowe-okiem-swiezego-absolwenta-uczelni-projektowej/, dostęp: 24.02.2026. dowodzi, że zmiany podyktowane postępem mogą być głęboko humanistyczne. Dlatego warto pamiętać, że gdy zapanujemy nad swoim warsztatem kreatywnym (a najlepiej – jeszcze zanim to nastąpi!), najcenniejsze będzie dzielenie się tym procesem i jego efektami ze światem – a to nigdy nie było tak łatwe jak dziś.

^{Grafika – Geneza, rytm i aktualność procesów twórczych
Adam Kamiński, Patrycja Podkościelny
Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku, Gdańsk 2025, ISBN 978-83-67720-55-7}

^{PL:
https://www.zbrojowniasztuki.pl/publikacje/varia/adam-kaminski-patrycja-podkoscielnygrafika-geneza-rytm-i-aktualnosc-procesow-tworczych,7410}

^{EN:
https://www.zbrojowniasztuki.pl/publikacje/varia/adam-kaminski-patrycja-podkoscielnygraphics-genesis-rhythm-and-relevance-of-the-creative-processes,7411}

^{WWW:
https://sites.google.com/asp.gda.pl/grafika/wstęp?authuser=0}